Omslaan in de kano is iets wat iedereen kan overkomen. Een moment van onoplettendheid en het is gebeurd. Sommigen doen net alsof omslaan het einde van de wereld is. Je kleding wordt nat. Meer niet. Het gaat erom de gevolgen van de gebeurtenis te beperken. Paniek te voorkomen. Een risico van omslaan is onderkoeling. Dat kun je bestrijden met speciale kleding. Dat helpt slechts beperkt. Nat is nat. Ook nat neopreen is nat en leidt tot een zekere mate van afkoeling. Belangrijker is om de duur van de onderdompeling te beperken.

In het water is het warmteverlies 10 tot 100 maal zo groot als uit het water. Water is zeer geleidend. Primair moet die geleiding zo snel mogelijk stoppen. Het is niet beslissend of kleding nat of droog is. Natte kleding isoleert ook, maar minder. In het water maakt het verschil wat je draagt. Maar de enorme snelle geleiding blijft. Het is van levensbelang zo snel mogelijk uit het water en terug in de boot te zitten. Je kunt dat oefenen. Bij sommige takken van sport, zoals zeekanoŽn gebeurt dat systematisch. Bij beginnerscursussen is het gebruikelijk, dat de deelnemers een keer uit de boot moeten en naar de kant zwemmen op de laatste avond. Verder wordt er betreurenswaardig weinig aandacht besteed aan het fenomeen.

Bij oefenen gaat het erom ťťn of meer keren in het water terecht te komen. Expres omslaan is fascinerend. Het is niet belangrijk wat je aan hebt. Zelf vind ik hoe beter gekleed hoe leuker. Ik doe het zo vaak mogelijk. Boven een voorbeeld. Nog niet nat is het slachtoffer onderweg naar een compleet nat pak. Al enige tijd spinsde ik op een gelegenheid om dramatisch, echt volledig gekleed op de foto te gaan. Het resultaat zien jullie beneden. Samen met Ton hebben we op de kanoclub een fotosessie gehouden. Dit zijn de kleren, waarmee ik van huis ben gegaan. Ik had voor de gelegenheid reservekleding bij me. Die is ook nat geworden. Tot tweemaal toe ben ik aldus in normale kleren in het water terecht gekomen.

Tijdens onderstaande fotosessie droeg ik spijkerbroek, hoody, overhemd, T-shirt, ondergoed, sokken, schoenen en winterjas. Al de hele ochtend wist ik, dat deze kleren helemaal drijfnat zouden worden. Evenals boven ben ik 'halverwege' nog enigszins droog. Overduidelijk is de situatie reddeloos. Een fractie van een seconde later zijn we beiden slachtoffers kopje onder en is hun kleding compleet doorweekt. Water doordrenkt alles. Alle kleding omringt met water. Ontzettend leuk. Ik doe het vaker. Ik stap met alles aan uit de auto in de kano en heb nooit reservekleding bij me. Bij het begin van een tocht is alles nog droog. Dat zal niet zo blijven. Onbekend is voor hoelang. Spannend is om droog blijven tot vlak voor het einde. Vlak bij de club doen we dan 'spontaan' een redding, scullen of expres omslaan. Het bedoelde gevolg is, dat na afloop alles nat is en minutenlang het prachtig glimmend water naar beneden stort...

Oefenen met omslaan is belangrijk. Expres omslaan is een vast onderdeel van beginnerscursussen. Iedereen is erdoor gefascineerd. Bijna niemand heeft het ooit (spontaan) aan de lijve ondervonden. Zelfs tijdens de lessen van beginnerscursussen komt spontaan omslaan weinig voor. Zo weinig, dat je het als instructeur bewust op het programma moet nemen, omdat anders tal van toekomstige leden van de vereniging nooit hebben gezien wat omslaan voor consequenties heeft. Tijdens de laatste les moet Iedereen een keer uit de kano. Soms wordt het eerst nog een keer gedemonstreerd door een instructeur. Meestal ben ik de vrijwillger en ga volledig gekleed (zoals op bovenstaande foto) te water. Ik houd wel van een goed spectaculair nat pak. Het is een compleet circus. Na het bereiken van de kant hollen veel cursisten naar boven voor een douche en droge kleren, alsof elke seconde telt. Een beetje overdreven. Zelf stap ik drijfnat in de auto en neem een volledig geklede douche thuis...

Sinds enige tijd is er bij onze club ook een zeekanogroep. Deze oefenen systematisch reddingen/eskimoteren en doen niet kinderachtig over een nat pak. Ik vind leuk om nat te worden. Ik vaar bij de club altijd in mijn normale kleren (zoals op de tweede foto). Ook bij het zeekanoŽn en met de wetenschap, dat een nat pak waarschijnlijk is. Dat scheelt in omkleden en is veel leuker. ZeekanoŽrs slaan zelden om. Bij 'reddingen' is het meer een kwestie van min of meer 'vrijwillig uitstappen'. In de zomer worden reddingen wekelijks geoefend. Ik draag gewone kleren en blijf zelden droog. Afgelopen zaterdag vroeg de leider mij om op zijn voordek te komen zitten met de benen in het water. Ik was in spijkerbroek. Je zit dan met zitvlak en broekspijpen in het water. De rest blijft vooralsnog droog. De leider deed zogenaamd een 'reparatie' aan mijn boot liet mij weer instappen. Daarna werden er wat reddingen gedaan. Nieuwelingen keken nogal verbaast toen ik ze vroeg om plompverloren 'uit te stappen'. Dat is de eerste keer voor iedereen een complete verrassing. Midden op het water uit de boot is nogal wat. Ik maakte hun boot droog en zette ze terug in de boot. No big deal...

Daarna was het mijn beurt. Ik was dus in mijn gewone kleren. Grotendeels droog. Uit de boot kan niet zonder zwemmen. Dus dat blijft niet zo. Ik liet mij blijmoedig uit de kano vallen en werd keurig gered. Na afloop was ik drijfnat. Spijkerbroek, trui, overhemd, T-shirt, ondergoed, sokken en schoenen alles was nat. Dat vind ik leuk en dat doen we dus bijna elke week. Naast reddingen doen we bij zeekanoŽn ook eskimoteren. Het moge duidelijk zijn, dat 'droog blijven' bij eskimoteren onwaarschijnlijk is. Je hangt immers ondersteboven onder de kano. Hoofd en bovenlichaam volledig omgeven door water. Alleen het spatzeil zit tussen jou en de nog enigszins droge onderkleding. Er komt desondanks behoorlijk wat water in de boot. Dus dat droog aan de spijkerbroek, ondergoed, sokken en schoenen, daar moet je niet teveel verwachtingen van koesteren. Meestal zit ik tot ver over het zitje in het water en is alles echt compleet doorweekt...

Begeleid omslaan vereist planning. Het is geen goed idee om zoiets te doen aan het begin van de les. Je hebt een geschikte locatie nodig. Je hebt water nodig, waar je niet kunt staan. Handig is een ondiepte in de buurt om de kano's leeg te maken. Je hebt een vrijwilliger nodig, die het eventjes voordoet. Ik ben graag die vrijwilliger. Hoe beter gekleed hoe leuker. Als je zelf de leiding hebt, dan kun je niet altijd 'vrijwilliger' zijn. Je hebt voldoende ervaren mensen nodig om na afloop omgeslagen cursisten te begeleiden en te helpen bij het droog maken van de kano. Diverse malen heb ik reddingen en omslaan mogen demonstreren zonder dat cursisten daarna 'vrijwillig' in het water terecht kwamen. Hoe vaker hoe beter. Je vind het leuk of niet. Niet iedereen heeft een 'redbare' kano. Na afloop is er bij de vrijwilliger geen draad meer droog en daar doen we het toch voor (?)

Geschikte kanokleding is altijd een opmerkelijk discussiepunt. Sommige instructeurs prenten hun leerlingen in, dat ze altijd geschikte kledij aan moeten hebben om het omslaan optimaal te kunnen doorstaan. Een beetje vreemd aangezien niemand, die enige ervaring heeft in de kano ooit spontaan omslaat. Dus de cursisten zijn levenslang gekleed op een gebeurtenis, die zich nooit voordoet. Zelf adviseer ik de mensen in de boot te stappen met dezelfde kledij, waarmee ze de hele dag gewerkt hebben en waarmee ze naar de club zijn gekomen. Je kunt wel van alles meenemen in een tas en je omkleden. Maar dat is tijdrovend en weinig zinvol. Niemand slaat spontaan om. Neusklemmetjes en zwemkleding is onwaarschijnlijk als je spontaan omslaat. Sommige zoals ik vinden het zelfs leuk om met alles aan en zonder reservekleding in het water terecht te komen. Ik zou er niet aan moeten denken om voorbereid te water te gaan...

Uit technisch oogpunt dient kanokledij te voldoen aan de volgende criteria:
1. Het moet gemakkelijk zitten.
2. Het omkleden moet geen uren duren.
3. Meerdere lagen, die afhankelijk van de omstandigheden aan of uit kunnen.

De kleding gedragen door de lachende jongen op de Lesse respectievelijk door mij tijdens de verschillende natte fotosessies is minder gebruikelijk. Echter feitelijk zeer geschikt voor kanovaren. Hij bestaat uit meerdere lagen. Naar omstandigheden kun je een laag verwijderen of toevoegen. Warmte is vaak een groter probleem, dan de kou. Omslaan is een gebeurtenis, die zelden voorkomt. Je hoeft er geen drama van te maken. Verder dan de huid gaat het niet. Voor de rest moet wat mij betreft alles nat worden...

Opbouw van de kleding:

De onderste (altijd ingesloten) laag is een dun katoenen T-shirt. Dat is nodig voor vocht en warmteregulatie.
De tweede laag kan een overhemd zijn. Dat is de wind en damp remmende laag.
De derde laag is een trui of een hoody bij voorkeur van een materiaal, dat het water niet vasthoudt.
De vierde laag is een winddicht nylon windjack, dat gemakkelijk aan en uit getrokken kan worden naar behoefte.

Bij voorkeur in het warme seizoen geen afsluitende kledij dragen, zoals wetshoots, neopreen o.d. Dat is vrijwel altijd te warm en te zweterig.

Samengevat: Gemak dient de mens. Stap gewoon met je normale dagelijkse kleding in de boot. Dat is praktisch. Je hoeft geen droge kleding mee te sjouwen, die je zelden nodig hebt. De opbouw van de kleding, waarmee je op de fiets stapt is dezelfde, als voor een sport als kanovaren. Zelf stap ik na het eten gewoon met mijn normale kleren in de auto; pak de kano en vaar weg. Het geeft niet wat er voorvalt. Nat of droog stap ik na afloop weer in  de auto en rijd naar huis alwaar nat of droog een heerlijke warme volledig geklede douche mij wacht. 's Morgens bij vertrek weet ik dat alles, wat ik aan heb, gedurende die dag vroeg of laat nat gaat worden. Het heeft geen haast, als het maar gebeurt. Douchen doe ik bij voorkeur in reeds natte kledij.

Droog en nat. Vier droge foto's en overeenkomstige natte foto. De eerste twee foto's zijn afkomstig van een fotosessie. Tegenwoordig heb ik meerdere jassen, waarmee gezwommen kan worden. Toen nog niet. Met een spijkerjack kun je een extra laag creŽren. De derde foto is afkomstig van een tochtje op de Dommel in een marathonkano. Dat zijn kano's, waarbij stabiliteit geen hoge prioriteit heeft. Als je daar instapt met je gewone kleren, dan weet je bij voorbaat dat deze niet droog zullen blijven. De vierde foto toont de reservekledij, die ik aan had na het ophalen van de marathonkano in Leiden. Op verzoek van Ton ben ik aangekomen op de club nog eventjes wat wezen varen. Droog blijven met je normale kledij in een marathonkano ligt niet bijzonder voor de hand. Expres of per ongeluk een nat pak is vrijwel onvermijdelijk...

Wat te doen als je omslaat en nat bent. Het antwoord is meestal: 'niets'. Als het goed is, dan is de derde laag binnen een minuut weer dampdroog en hervat zijn isolerende werking. Een ingesloten T-shirt hervat zijn vocht en warmte regulerende werking snel. Het maakt niet erg veel uit uit of dat droog of nat gebeurt. Het T-shirt is onder normale omstandigheden zelden helemaal droog. Het overhemd houdt geen water vast. Het windjack is prettig om de windchill te beperken. In principe kun je het met deze kledij onder alle omstandigheden een half uur uithouden zonder dat het lichaam al te zeer afkoelt of onderkoeling optreed. Langer is niet verstandig. Volledig gekleed zwemmen doe je bij voorkeur bij terugkeer op de club...

De standaardreactie van een Nederlander om alles direct uit te trekken en naakt in de gure wind te gaan staan, is niet de juiste. Ook het blootstellen van een katoenen T-shirt aan de wind resulteert in een droog T-shirt en onderkoeling. Altijd de hoody aanhouden! Natte kleding is nog steeds isolerend. Het verlies aan isolatievermogen is slechts tijdelijk. Natte kleding opgebouwd uit meerdere lagen heeft sterk de voorkeur boven 'geen kleding'. Reservekleding meegenomen in de kano wordt ook nat. Dus daar heb je niks aan. Reservekleding op de club is handig, maar niet noodzakelijk. Tegen de tijd, dat je op de club bent, ben je meestal alweer vrijwel droog. Uitgelekt kun je zo in de auto of op de fiets stappen en naar huis rijden. Stoelen van auto's zijn erop ingericht zweet of ander vocht op adequate wijze af te voeren zonder zichtbare schade aan het interieur.

Bij onverwachte gebeurtenissen als omslaan moet je je verstand erbij houden. Paniek maakt het alleen maar erger. Soms kun je nog wat redderen met de hoge steun. Je bent wel nat, maar niet compleet. Tijdens omslaan is het vaak mogelijk de schouders droog te houden. Bij demonstraties ook in koud diep water zorg ik er voor enerzijds realistisch gekleed te zijn en anderzijds dat de schouders zoveel mogelijk droog blijven. Dat scheelt een factor twee in het discomfort en het afkoelingseffect. Tot de nek in het water of kopje onder is leuk en natter, maar niet noodzakelijk.

 

Bij demonstraties van omslaan resp. reddingen is het voorts de kunst om zo snel mogelijk de kano recht te draaien. Dat beperkt de schade. Een half volle kano maak je gemakkelijker leeg, dan een volledig gezonken kano. Probeer zo snel mogelijk terug te komen in de boot. Uit het water is de afkoeling veel minder. Zoek zo snel mogelijk een geschikte locatie om de kano leeg te maken. Ondiepte is een mogelijkheid. Een geassisteerde redding is beter en sneller. Als je daar een beetje handig in bent, dan zit de drenkeling binnen een halve minuut weer in de boot. Het is verstandig zo vaak mogelijk dit proces te oefenen. Ik oefen het zelf altijd met gewone kleren en jas. Hoe moeilijker je het maakt tijdens het oefenen, hoe beter het gaat als de nood aan de man komt...

Leegmaken van een kano is een handigheidje. Eerst zoveel mogelijk water uit de kano. Dat doe je door bij de ondiepte naast de kano te gaan staan bij de kuip en voorzichtig een opwaartse kracht uit te oefenen. Als het goed is, loopt dan de overmaat van het water langzaam uit de boot zonder dat je je rug beschadigd. Wanneer de boot praktisch leeg is, dan kun je de voor- of achterpunt pakken. Deze naar beneden drukken om het water naar je toe te halen; om te draaien en hoog op te tillen. Met een paar slagen op en neer ben je dan 99% van het water in de boot kwijt en kun je weer veilig instappen en verder varen. De hele procedure mag niet langer dan een minuut duren. Anders sta je te lang in het water(onderkoeling). Een visser toekijkend van de kant moet bij wijze van spreken een keer met de ogen knipperend uitsluitend omslaan en verder varen registreren...

Bij lesgeven aan een wat avontuurlijker gezelschap, waarvan je het niet erg vindt, dat de deelnemers inclusief jezelf allemaal in het water terecht komen, kun je denken aan:
 

ē Reddingen oefenen.
ē Op het water wisselen van kano.
ē De kano zo scheef leggen dat het water naar binnenstroomt.

ē Demonstratie bijzondere technieken als reddingen, kenteren en omslaan.

ē Met zín tweeŽn de hoge steun oefenen met kano volledig op zijn zij, arm en schouders tot het hoofd in het water.
ē Elkaar met de peddel nat maken. Zťťr goed voor de peddeltechniek. Verder totaal nutteloos...
ē Iedereen te water en samen terug in de boot.